حرکتهای مسیونری شیعه در تاریخ ایران
از دیرباز تاکنون ارتباط تشیع و ایران از جمله موضوعات بحثانگیز در میان مورخان و محققان بوده و نظریات گوناگون و گاه متضادی در پی داشته است. این نظرات بیشتر در سه محور:
1- منشأ ارتباط تشیع با ایران و ایرانیان
2- مراکز تشکل جوامع تشیع در ایران
3- دلایل و چگونگی انتشار آن در ایران
اما آنچه که در بررسیهای تاریخی، مورد نقل و تحلیل قرار میگیرد، دلایل و نحوه انتشار فرهنگ شیعه در ایران است. اهمیت این موضوع از آن است که هویت تشیع امامیه (اثنیعشری) کنونی ملت ما را در تاریخ تعریف و تبیین مینماید؛ هویتی که هماکنون عنوان بزرگترین مشخصه ملی ما ایرانیان در نزد جهان مطرح و مورد توجه است. لذا اینگونه به نظر می رسد که توجه به عوامل رشد و توسعه فرهنگ تشیع در ایران یکی از قابل توجهترین موضوعات تحقیق تاریخ و دینی ما ایرانیان می تواند باشد.
البته بررسی این موضوع خود از عرصه گستردهای برخوردار است که پرداختن به آن مجال وسیعی را میطلبد. زیرا در بررسیهای تاریخی به عوامل متنوعی بر میخوریم که از لحاظ ماهیتی باهم کاملاً متفاوت است؛ عوامل با ماهیت فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، جغرافیایی، تاریخی و حتی اقتصادی که تحلیل و تنقیح هر یک از آنها، مباحث گستردهای را میطلبد.
در اینجا قصد بر آن است که نظر داشته باشیم بر یکی از عوامل گسترش شیعه در ایران که با ماهیتی فرهنگی، عامل مؤثری بر رشد فرهنگ شیعهگری در میان ایرانیان داشته است و آن «فعالیتهای تبلیغی مبلغان شیعه» است که به اصطلاح امروزی به «حرکتهای مسیونری شیعه» لقب گرفته است.
مهم ترین برهه و زمان و مکانی که تبلیغ آن جا معنا می دهد، جایی است که فتنه وجود داشته باشد. بیشترین زحمت در صدر اسلام و در زمان پیغمبر، زحمات مربوط به منافقین بود. بعد از پیغمبر، در زمان امیر المومنین (ع) زحماتی بود که از درگیری و چالش حکومت اسلامی با افرادی که مدعی اسلام بودند، به وجود می آمد. بعد هم همین جور؛ دوران غبار آلودگی فضا. و الّا آن وقتی که جنگ بدر هست، کار، دشوار نیست؛ آن وقتی که در میدان های نبرد حاضر می شوند، با دشمنانی که مشخص است این دشمن چه می گوید، کار دشوار نیست.